به پایگاه اطلاع رسانی مهندس سید عماد حسینی نماینده مردم شریف قروه،دهگلان،سریش آبادوچهاردولی خوش آمدید.تاریخ امروز: پنجشنبه 28 تیر سال 1397
Skip Navigation Links ورود به سایت

مجلس شورای اسلامی

فرمانداری قروه

خبرگزاري جمهوري اسلامي

خبرگزاري دانشجويان ايران

خبرگزاري فارس

خبرگزاري مهر

خبرگزاري قرآني ايران

شانا

سایت خبری-تحلیلی تابناک

ماهنامه تازه های انرژی

نمایش مقاله

عنوان مقاله:انرژی و همکاریهای استراتژیک ایران و روسیه
تاریخ ارائه::1387/01/20
متن مقاله:
اگرچه دولت روسیه از پیشینۀ تاریخی یکهزارساله برخوردار است، اما دولت ایران قدمتی به بلندای سه هزار سال دارد و نخستین ارتباطات ایرانی – روسی به سالهای حکومت سامانیان در ایران در اواخر قرن سوم و اوایل چهارم هجری برمی¬گردد. در خلال سالهای 1603 تا 1612 میلادی و نزاع میان ایران امپراطوری عثمانی که با پیروزی ایران و شکست امپراطوری عثمانی در قفقاز، عراق و کردستان و آزادسازی شهرهای زیادی از تبریز تا تفلیس همراه بود، شاه عباس در ملاقات با سفیر روسیه در سال 1614 اظهار می¬دارد که «به برادر معظم من، تزار روسیه بگو که اگر پول و قشون لازم دارد، حاضرم به او بدهم و اگر ضرورتی پیش آید، من نیز بی مضایقه از او خواهم خواست». در واقع از این دوران بود که ایران و روسیه با هدف شکست دادن عثمانی ها در قفقاز، همسایه شدند. همچنین طی سالیان 1617 تا 1618 میلادی و همزمان با جنگ روسیه و لهستان، به دلیل خسارات وارده بسیار به روسیه در خلال این درگیری، دولت روسیه از دولت ایران تقاضای کمک مالی به مبلغ چهارصدهزار منات کرد که شاه¬عباس نیز در ملاقات با سفیر روسیه درباره موضوع گرجستان اظهار تمایل کرد که ایران و روسیه همسایۀ دیوار به دیوار باشند و بین آنها، کشور ثالث که موجب مزاحمت شود، حائل نباشد. اما فصل نوین روابط ایران و روسیه از پایان جنگ تحمیلی عراق علیه ایران در سال 1367 و خروج نیروهای شوروی سابق از افغانستان با سفر رئیس مجلس وقت ایران، آقای هاشمی رفسنجانی به مسکو در سال 1368 و امضای قرارداد 10 میلیارددلاری همکاریهای اقتصادی و فنی دو کشور آغاز شد. پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، روسیه جدید و دولت وقت جمهوری اسلامی ایران این روابط را حفظ کردند و به تدریج آن را گسترش نیز دادند و بازدید مقامات دو کشور در سطح وزرای خارجه، دفاع و دبیران شورای امنیت نیز ادامه یافت. با وجود برخی موانع و مشکلات، اما عنصر ژئوپلیتیک و دورشدن روسیه از مرزهای ایران و کاهش عنصر تهدید برای تهران درکنار پیدایش یک منطقه حائل و مشترک که اینک در معرض حضور و نفوذ طرفهای سوم قرار گرفته بود، شرایطی را پدید آورد که منافع دو کشور را به هم پیوند زد. ملاقات سران دو کشور در نیویورک در سال 2000 کمک کرد تا وضعیت جدیدی پدید آید و روابط نزدیک روسیه و ایران در جایگاه ثابت و قانونی خود و سپس در زمانی که رئیس جمهور وقت ایران، جناب آقای خاتمی در سال 2001 از روسیه بازدید داشت و توافقنامه همکاریهای اساسی با رئیس جمهور وقت روسیه، جناب آقای پوتین به امضا رسید، تقویت شد و تداوم روابط دوطرف را برای سالهای بعدی نیز در پی داشت. گفتگوی سران دو کشور در زمینه همکاریهای نزدیک اقتصادی انجام شد که نتیجه آن صدور بیانیه¬ای درباره دریای خزر شد. با مشخص شدن نتایج انتخابات سال 1993 و پیروزی ملی¬گرایان و حزب لیبرال دموکران ژیرینفسکی و با افزایش روزافزون امواج ناسیونالیستی علیه ایالات متحده امریکا، افکار عمومی ضدامریکایی اوج گرفت و با تغییر وضعیت پیشین، منافع مشترک دو کشور ایران و روسیه در مناطق پیرامونی و نیاز به منافع حاصله از روابط دوجانبه اقتصادی و فنی – نظامی موجب بهبود روابط دوطرف شد که بهترین شاهد این موضوع، اظهارات وزیر وقت امور خارجه ایران در سال 1375 است که بیان داشت «امروز روابط تهران – مسکو در بالاترین سطح خود در تاریخ معاصر است». به¬طور کلی عوامل متعددی در ترویج و تشویق همکاریهای مشترک میان دو کشور نقش داشته¬اند که ازجمله مهمترین آنها می¬توان به نزدیکی جغرافیایی، درک منافع مشترک در حوزه های مهم منطقه ای، درک متقابل نیاز به مخالفت با حضور و نفوذ قدرتهای بزرگ در حوزه های پیرامونی دو کشور را نام برد. ازنظر ایران، روابط با روسیه میتواند موازن دهنده موضع ایران در مسائل بین¬المللی به¬ویژه در مقابل غرب و بازدارنده سایر قدرتهای منطقه ای باشد، اما این ارتباط برای مسکو از این جهت اهمیت دارد که به توسعه نفوذش در عرصۀ بین الملل است و از این جهت مصرف داخلی مهمی دارد و به حل مشکلات روسیه در سطح داخلی و منطقه¬ای به ویژه در حل مسئله اسلام¬گرایی و خزر کمک میکند. تاکنون میزگردهای مشترک بسیاری در پایتختهای دو کشور برای بررسی روابط تهران – مسکو برگزار شده است که به خوبی نشان دهنده اهمیت روابط متقابل برای آنهاست و به طور کلی روابط دو کشور را در دو دهه گذشته میتوان به سطوح دوجانبه، منطقه¬ای و بین المللی تقسیم کرد که هرکدام از اهمیت به سزایی برخوردارند. همکاریهای اقتصادی دو کشور در دوهه اخیر در زمینه های تجارت، انرژی، نیروگاه هسته ای و حمل و نقل در جریان بوده که به شکل روزافزونی ادامه دارد و چشم¬انداز روشنی نیز برای آینده ترسیم خواهد کرد. در زمینه مبادلات بازرگانی، حجم مبادلات بین دو کشور ایران و شوروی در سال 1991 حدود یک میلیارد و چهارصد میلیون دلار بود که پس از فراز و نشیبهای فراوان طی دو دهه اخیر، تنها واردات ایران از روسیه در سال 2007 بیش از 3 میلیارد دلار رسیده است. به این موضوع باید امضای پروتکلی همکاریهای دوجانبه در زمینه انرژی، صنعت، حمل ونقل، تجارت را که در آذرماه 1386 امضا شد را نیز افزود که براساس آن قرار شده است طی ده سال آینده طرحهای مشترکی به ارزش 20 میلیارد دلار در حوزه های هواپیماسازی، نفت و گاز و انرژی اشاره کرد. اما آنچه مهمتر از سایر موارد همکاری میان دو کشور حائز اهمیت است، همکاریهای دوجنبه در زمینۀ انواع انرژی است. ایران و روسیه تاکنون در زمینه¬های نفت و گاز و انرژی هسته¬ای صلح¬آمیز همکاری داشته اند. روسیه و ایران با دارابودن تقریبی 20 درصد منابع اثبات شده نفت و 50 درصد منابع اثبات شده گاز جهان، درصدد تنظیم سیاستهای تولید و صادرات هستند که به طور بالقوه بر قیمت و عرضه این منابع استراتژیک در بازار جهانی تاثیر می گذارد. با توجه به دغدغه های امنیت عرضه انرژی در میان کشورهای واردکننده انرژی، این موضوع از اهمیت به سزایی برخوردار شده است. زمینه های همکاری در زمینه انرژی توسط دو کشور با آگاهی رو به رشد بین المللی از ذخایر از ذخایر هیدروکربنی دو کشور مصادف شده است. یکی از خصیصه های تعامل روسیه با ایران در زمینه انرژی، گسترش منافع دو کشور همسایه در دو منطقه ژئوپلیتیکی خاورمیانه و دریای خزر است که ایران در این مناطق واقع شده است. برخی تخمین ها مؤید این مطلب است که امروزه روسیه 48 تریلیون مترمکعب و در حدود30 درصد کل ذخایر جهان را داراست. از سوی دیگر روسیه درحدود 75 میلیارد بشکه و درحدود 8 درصد منافع نفت جهان را نیز داراست. ایران نیز دارای 27 تریلیون متر مکعب ذخایر گاز و درحدود 17 درصد کل ذخایر گاز جهان را داراست و ذخایر نفت ایران نیز 138 میلیارد بشکه و درحدود 12 درصد کل ذخایر جهان را شامل می شود. با توجه به این آمار و ارقام و همکاریهای متقابل دو کشور، منافع دو کشور در زمینۀ انرژی از همکاری متقابل عبارتند از: - تضمین محصولات صادراتی برای توسعه ظرفیتهای گاز و نفت روسیه که در نهایت به توسعه صنعت LNG رقابت پذیر در سطح جهان منجر شود؛ - تلاش برای ترغیب ایران برای پذیرش موقعیت روسیه در تعیین حدود دریای خزر و پذیرش دستیابی مشترک به آبهای سطحی این دریا؛ - مشارکت فعال تر با ایران با هدف اشاعه تجارت بلندمدت از آسیا به اروپا و ایجاد یک کریدور حمل و نقل برای رقابت با کانال سوئز؛ - توسعه ظرفیتهای تولید نفت و گاز و همچنین میدانهای گازی دریایی ازجمله میدان پارس جنوبی در خلیج فارس برای از دست ندادن سهم بازار روسیه و دیگر تولیدکنندگان غیر اوپک؛ - دسترسی به سرمایه گذاری خارجی و تکنولوژیهای بالادستی پیشرفته نفت و گاز؛ - گسترش مسیر لوله های انتقال گاز جدید از ترکیه، منطقه بالکان و اروپای مرکزی و شرقی؛ - تضمین سهم بیشتر از منابع نفت و گاز دریای خزر و مقابله با هژمونی روسیه بر ابهای سطحی آن؛ - تبدیل شدن به مسیر مهم انتقال نفت و گاز میان کشورهای منطقه خزر (قزاقستان، آذربایجان و ترکمنستان) و کشورهای مصرف کنندۀ آسیا – پاسفیک. با این اوصاف، روابط ایران و روسیه در زمینه انرژی در حال تکامل و دربرگیرندۀ رقابت، هم¬پوشانی و اشتراک است که با ملاحظات خاص استراتژیکیک و ژئوپلیتیکی، هردو طرف میتوانند از آن به نفت خود سود برند. از دیگرسو، روسیه عضو اوپک نیست و به این ترتیب از دو سو نفع می¬برد؛ یکی ازنکه محدود به سقف تولید معینی نیست و دیگر اینکه از ثبات قیمتی تعیین شدۀ اوپک، منتفع می شود. به هرحال این واقعیتی انکارنشدنی است که ذخایر انرژی روسیه و ایران چه به¬طور جداگانه و چه در مجموع، برای عرضۀ آیندۀ انرژی در سطح جهان بسیار مهم است. یکی از عوامل تأثیرگذار در روابط میان این دو کشور، تحریمهای امریکاست که به طور ناخواسته ایجاد روابط نزدیکتر میان ایران و روسیه را باعث شده است. هر دو کشور خواهان آن هستند تا مواضع و سیاست خارجی مستقبل خود را در قبال امریکا ابراز کنند و بنابراین با وجود ماهیت چندبعدی روابط ایران و روسیه، هم اکنون و با توجه به شرایط موجود زمان مساعدی برای دستیابی به منافع مطلوب از سوی طرفین فراهم آغاز شده است. این یک واقعیت مهم است که عرصه صنایع نفت، یکی از مهمترین اولویتهای همکاری اقتصادی برای تمامی کشورهاست. این فعالیت هم شامل همکاریها در چارچوب اجلاس کشورهای صادرکننده گاز و هم طرحهای مشخص سرمایه گذاری است. به طور مشخص، مرحله مهم همکاری بین دو کشور ار سال 1999 شروع شد و کمپانی گازپروم در میدان گازی ایرانی پارس جنوبی، 110 میلیون دلار سرمایه گذاری انجام داد و فاز دوم نیروگاه شهید منتظری با مشارکت کمپانی «تکنوپروما اکسپورت» راه اندازی شد. به¬طور کلی دورنمای همکاری میان دو کشور در زمینه نفت و گاز بسیار روشن است، هرچند ایران دومین دارنده ذخایر گاز جهان بعد از روسیه است، اما طرف روسی در زمینه استخراج و انتقال گاز از امتیازات معینی برخوردار است که تمایل دارد با ایران در این زمینه به تبادل تجربه بپردازد. روسیه در پروژه میدان گازی پارس جنوبی در خلیج فارس و ساخت خط لوله انتقال گاز عسلویه شرکت دارد و حاضر است در ساخت خطوط لوله دیگری نیز مشارکت داشته باشد. در حالی که روسیه و ایران در بازار جهانی نفت سهم تقریباً برابری دارند، روسیه به همکاری اب ایران به عنوان عضو سازمان اوپک علاقه مند است و فعالیت این دو کشور در عرصه نفتی نیز در حال توسعه است. بزرگترین کمپانیهای نفتی روسیه مانند لوک¬اویل یوکوس، سلاونفت، تات نفت و زاروبژنفت به مشارکت در توسعه صنایع نفت ایران علاقه مند هستند. شرکت روسی گازپروم در ترکیب کنسرسیومی به همراه شرکت پتروناس مالزی و توتال فرانسه، ضمن شکستن تحریم و عملیات بهره¬برداری از فازهای دو و سه گاز پارس جنوبی را به اتمام رسانده اند. سهم گازپروم در این طرح دو میلیارد دلار و معادل 30 درصد کل پروژه بود. با توجه به این همکاریها و بسیاری موارد دیگر، روابط اقتصادی ایران و روسیه در سالهای اخیر در ابعاد تجاری و فنی به شکل مناسبی گسترش یافته و براساس برآوردها سطح این همکاریها تا سالهای آینده بالغ بر 20 میلیارد دلار خواهد شد که سهم عمدۀ این روابط تجاری در زمینه استخراج نفت و گاز و انرژی خواهد بود. از دیگر زمینه های همکاری مشترک دو کشور در حوزۀ انرژی، صنعت برق را می¬توان برشمرد. با توجه به همکاری مشترک روسیه در زمینه ساخت و نوسازی نیروگاه¬های ایران از سالهای قبل از پیروزی جمهوری اسلامی ایران و در زمان حکومت پهلوی، تکمیل قرارداد نیروگاه¬های اصفهان و اهواز در سالهای اولیه پیروزی انقلاب به اتمام رسید. به¬غیر از موارد مورد بررسی میان مسئولان مربوطه دو کشور که از طریق ایجاد گروه مشترک کاری فعالیتهای خود را برای ارزیابی و چشم انداز ساخت نیروگاه¬های کوچک حرارتی آغاز کرده اند، خط مشی جدید همکاری در عرصه نیروی برق با همکاری شرکت ایرانی توانیر و شرکت روسی رائو در پروژه های انطباق نیروگاه های روسیه و ایران و همچنین ترانزیت و مبادله موسمی نیروی برق از طریق ارمنستان یا آذربایجان نیز در حال انجام است که در این خصوص، در اواخر سال 2004 میلادی پروتکل سینکرونیزه کردن نیروگاه¬های ایران، روسیه و آذربایجان به امضا رسید که براساس آن مقرر شد نیروگاه¬های یادشده کار خود را از سال 2006 آغاز کنند. علاوه¬بر آن طرح مشابهی نیز با شراکت ارمنستان در دست اجراست ایران و روسیه در ساخت واحد یک و واحد دو نیروگاه سنگ توده در تاجیکستان نیز شراکت دارند و به طور مشترک خطوط هوایی انتقال برق در خاک آذربایجان را پیگیری می کنند. بسیاری از تحلیلگران و صاحبنظران ایرانی و روسیه ای، ساخت و تکمیل نیروگاه اتمی بوشهر را به عنوان مهمترین عرصۀ همکاریهای استراتژیک و درواقع، سمبل اصلی همکاری این دو کشور مطرح کرده اند که اهمیت ابعاد این پروژه از سطوح اقتصادی و تجاری و فنی فراتر رفته و درواقع در سطوح ژئوپلیتیکی مطرح است. اولین توافقنامه ساخت نیروگاه اتمی در ایران و همکاری در عرصه استفاده صلح آمیز از نیروی اتمی میان دو کشور در سال 1992 به امضا رسید. قرارداد ساخت نیروگاه اتمی بوشهر در سال 1995 به ارزش 800 میلیون دلار به امضا رسید و این مهم در حالی رخ داد که نیروی اتمی در روسیه به عنوان یکی از توسعه یافته ترین تکنولوژیهای مدرن، اینده توسعه آن مبهم به نظر می رسید و البته انعقاد چنین قراردادی با ایران برای اقتصاد روسیه سود اقتصادی کلانی به دنبال داشت. البته روسیه برای رفع نگرانیهای جامعه بین المللی، به موازات همکاریهای هسته ای با ایران، گفتگوهای سیاسی را نیز با مقامات ایرانی به شکل مداوم انجام می¬داد. برای اجرای قرارداد ساخت نیروگاه اتمی بوشهر، حدود 300 شرکت روسی مشغول فعالیت هستند و این قرارداد بازار کار 20 هزارنفری را برای روسیه ایجاد کرد. با توجه به ارسال محموله سوخت هسته¬ای موردنیاز نیروگاه بوشهر از سوی روسیه به ایران پس از مذاکرات متعدد، چشم انداز توسعه استفاده از نیروی اتمی صلح آمیز در ایران، حضور فعال و چندجانبه شرکتهای باتجربه روسی را در ایران نوید می دهد. به¬طور کلی ایران و روسیه پس از سال 1992 به تدریج در منطقه آسیای مرکزی، خزر و قفقاز به درک مشترکی از منافع متقابل رسیده اند که مبنایی برای همکاری آنها در این مناطق شده است. خطر گسترش نفوذ قدرتهای غربی و متحدان آنها، سرایت بحرانهای موجود در منطقه به درون مرزهای دو کشور و بستر ایجادشده براساس قرارداد سال1989 در گسترش این همکاریها موثر بوده است و خوشبختانه دو کشور توانسته¬اند به تدریج فضای بدگمانی تاریخی را تلطیف کنند و نسلی از مدیران و سیاستمداران باتجربه که سابقه همکاری با یکدیگر را نیز دارند، می توانند الگویی برای آیندگان دو کشور باشند. امروزه و برخلاف دوره زمامداری بوریس یلتسین، روسیه یک سیاست خارجی مستقل را در جهان دنبال می کند و این استقلال عمل در عرصه نهادهای بین¬المللی و مجموعه ای از تعاملات جهانی، عاملی برای توازن بخشی به یکجانبه گرایی امریکاست و البته در کنار کشورهای دیگر و به ویژه اقتصادهای درحال ظهور جهان می¬تواند در متنوع سازی نسبی نظام بین المللی و چندجانبه گرایی، دفاع از حاکمیت ملی و احترام به اصول حقوق بین الملل نظیر اصل عدم توسل به زور و اصل عدم مداخله در امور داخلی کشورها اثرگذار باشد. یک روسیه قدرتمند که توان دفاع از خود را داشته باشد، همچنین در محدودسازی گسترش ناتو نیز بتواند مؤثرتر عمل کند، علاوه بر افزایش قدرت و جایگاه خود در عرصه بین الملل، برای جمهوری اسلامی ایران نیز به عنوان کشوری دوست و همسایه، بسیار مهم و ارزشمند است. روسیه ای مستقل و توانمند در کنار جمهوری اسلامی مقتدر و سرافراز، با توجه به تعامل با کشورهای قدرتمند جدیدی ازجمله چین، هند و برزیل و دیگر کشورهایی که میفضایی برای تنفس در عرصه بین الملل پیدا کنند ازجمله کشورهای امریکای لاتین، بدون شک امکانات جدید برای ایجاد هم افزایی را در نظام بین الملل پدید خواهند آورد. در سطوح منطقه ای نیز دو کشور ایران و روسیه می توانند در موارد متعددی همکاریهای اثربخشی داشته باشند و ظرفیت آن نیز موجود است که نهادهای مؤثری برای حل و فصل افزایش راهکارهای توسعه، برقراری امنیت و همکاریهای بیش از پیش را ایجاد کنند. این نهادها می توانند در توسعه منطقه¬ای و همگراییهای اقتصادی، فرهنگی و سیاسی گامهای اساسی را بردارند. در این میان، جمهوری اسلامی ایران به عنوان کشوری مسلمان و دارای نظام سیاسی مترقی با تأکید بر مردمسالاری دینی به رهبری آیت الله خامنه ای، می¬تواند در مقابل دیگر الگوهایی که ضدیت با منافع و اقتدار روسیه را تبلیغ میکنند، مطرح باشد. ملاقات دکتر محمود احمدی نژاد، رئیس جمهور ایران در سه مرحله در جریان نشست سران سازمان شانگهای و پس از آن، سفر ولادیمیر پوتین در مقام رئیس جمهور روسیه به تهران برای نخستین پس از حدود چهار دهه و ملاقات با رهبر انقلاب و رئیس جمهور ایران، مهمترین اتفاق در روابط دو کشور است که در مهرماه سال 1386 انجام شد. تأکید دکتر محمود احمدی نژاد، رئیس جمهوری اسلامی ایران، مبنی بر اینکه «جمهوری اسلامی ایران محدودیتی برای توسعه روابط با روسیه قائل نیست و به دنبال روابط پایدار، مؤثر و حداکثری با روسیه است» به همراه توجه به اظهارات ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور سابق و نخست وزیر کنونی روسیه در تهران مبنی بر اینکه «من توجه خاصی به تاریخ ایران دارم، چون یک کشور بزرگ و قدرت جهانی است که همیشه در خاورمیانه وجود داشته و از خاور نزدیک تا هند و یک قسمت از شوروی سابق نیز جزو خاک ایران بوده است. ایران مهد تمدن و دین است و میدانیم سرچشمه بخشی از فرهنگ ما در اولا روسیه، ایران بوده است. میخواهم بگویم تاریخ کشورهای ما ریشه های بسیار نزدیک دارد و ما همکاریهای فرهنگی گسترده و بسیار ژرف داریم و همدیگر را خوب می فهمیم»، نشان از اهمیت روابط استراتژیک دو کشور همسایه و قدرتمند در جهان امروز است. گسترش همکاری در بخشهای نفت و گاز، انرژی هسته ای، مواد پالایشگاهی، هواپیماسازی، امور بانکی و حمل و نقل شدند. دو طرف بر هماهنگ سازی سیاستهای تجاری خود در بخش نفت و گاز و حضور روسیه در بهره برداری از حوزۀ پارس جنوبی، اتمام نیروگاه بوشهر، توسعه کریدور شمال – جنوب، همکاری در آسیای مرکزی و قفقاز و توسعۀ همکاریهای سازنده در چارچوب سازمان همکاریهای شانگهای نیز اهم مسائلی است که سران دو کشور بر آن تأکید دارند، اما نباید از نظر دور داشت که شاه¬بیت تمامی همکاریهای استراتژیک و ارتباط دوستانۀ ایران و روسیه، مسئلۀ مهمی از جنس «انرژی» است؛ همان موضوعی که در دنیای امروز و در میان روابط دیپلماتیک بسیاری از کشورهای قدرتمند و ضعیف، محل مناقشه، درگیری و جنگ و خونریزی است.

 
تاریخ امروز: پنجشنبه 28 تیر سال 1397   تعداد بازدید: 47597 

All content copyright © Seyed Emad Hosseini 1386.
این سایت توسط شركت پایا وب شمال طراحی شده است